Pythagoras van Samos
a² + b² = c² – De stelling van Pythagoras is waarschijnlijk de bekendste stelling uit de wiskunde en nu zo ongeveer 2.500 jaar oud. Wie heeft er niet eens mee te maken gehad? Nu, in de 21e eeuw, leren schoolkinderen deze stelling nog toe te passen en dat zal ook zeker zo blijven. Maar wie was Pythagoras eigenlijk? Een Griekse wijsgeer, een wiskundige? Jazeker, maar ook mysticus, filosoof en hervormer. Ook werd hij door sommigen zelfs beschouwd als een van de zeven wijzen!

Deel 1 – Zijn Jeugd op Samos

Pythagoras, zoon van Mnesarchus en Pythais, werd in ongeveer 569 voor Christus op Samos geboren. Zijn moeder Pythais was een oorspronkelijke eilandbewoonster en zijn vader Mnesarchus was een koopman uit Tyrus. Volgens de legende bracht Mnesarchus tijdens een hongersnood graan naar Samos, waarvoor hij in ruil het burgerschap verkreeg. Helaas is het niet met zekerheid te zeggen maar waarschijnlijk had Pythagoras twee of drie broers.

Standbeeld in Pythagórion
Het grootste deel van zijn jeugd bracht hij door op Samos waar hij van jongs af aan een goede opvoeding en opleiding kreeg. Zo leerde hij lezen en schrijven en leerde hij de lier te bespelen. Soms vergezelde hij zijn vader op een van zijn reizen, waarbij zij samen minstens eenmaal in Tyrus zijn geweest en minstens eenmaal in Italië.

Tijdens zijn verblijf in Tyrus studeerde Pythagoras met de Chaldeeën, een Semitisch volk, en met ‘de geleerde mannen uit Syrië’. Thuis op Samos werd Pythagoras beïnvloed door zijn leermeester, de filosoof Pherekydes. Een ander verhaal gaat dat hij tijdens zijn late tienerjaren Milete heeft bezocht om daar met Thales te studeren (Thales van Milete). Thales was indertijd een man van zeer hoge leeftijd die Pythagoras niet veel heeft geleerd, maar hem desondanks waarschijnlijk wel sterk beïnvloed heeft. De leerling van Thales, Anaximander, gaf destijds lezingen over Milete die Pythagoras graag bijwoonde. Anaximander had een grote belangstelling voor meetkunde en kosmologie, onderwerpen die Pythagoras’ eigen ideeën later sterk zullen beïnvloeden.

De geschiedenis van de fase na de tienerjaren van Pythagoras is een beetje verwarrend. Sommigen zeggen dat hij naar Egypte vluchtte om te ontsnappen aan de tirannie van Polycrates die al een aantal jaren daarvoor in Samos de macht had gegrepen. Maar er zijn ook aanwijzingen dat er sprake was van een vriendschap tussen de twee mannen en Pythagoras zo rond 535 voor Christus eigenlijk naar Egypte afreisde met een aanbevelingsbrief van Polycrates.

Deel 2 –
Odyssee naar Egypte
Eenmaal in Egypte probeerde Pythagoras zo veel mogelijk tempels te bezoeken, in de meeste werd hij de toegang geweigerd, maar desondanks sprak hij er met een groot aantal priesters en geleerden. In ‘Diospolis’, één van de tempels waartoe hij wel toegang had, werd hij uiteindelijk toegelaten tot het priesterschap. Tijdens zijn verdere verblijf in Egypte zette hij zijn studies voort, voornamelijk in de wiskunde en muziek.

Zijn eigen school op Samos
Tijdens de oorlog die tien jaar na zijn aankomst in Egypte uitbrak werd Pythagoras gevangen genomen en naar Babylon gebracht. Hij werd er niet als krijgsgevangene gezien en werd er met respect behandeld. Hij vervolgde er zijn opleiding in de wiskunde en muziek en dook ook in de leer van de priesters en leerde hun heilige rituelen. Mede dankzij de Babyloniërs werd hij zeer bedreven in zijn studies en keerde vervolgens terug naar Samos, nu onder het bewind van Darius van Perzië. Kort daarop maakte Pythagoras een korte reis naar Kreta om daar het Kretenzisch rechtssysteem te bestuderen, waarna hij terugkeerde naar Samos om daar zijn eigen school op te richten. Het werd de school van de Pythagoreaanse Halve Cirkel, en onder deze naam staat de school vandaag de dag nog steeds bekend.

Volgens Iamblichus’s boek, Het Leven van Pythagoras, gebruikte hij een symbolische methode, die in alle opzichten gelijk stond aan de lessen die hij in Egypte had gekregen. De Samiotische bevolking was niet erg ontvankelijke voor deze methode van lesgeven en behandelde hem op oneigenlijke wijze. In ongeveer 518 voor Christus verliet hij nogmaals zijn geboorte eiland Samos en ging naar Zuid-Italië.

Deel 3 – De Pythagorese Samenleving
Daar, in Croton (nu bekend als Crotone), richtte hij een ander soort school op. Ditmaal een filosofische en religieuze school met veel volgelingen en met Pythagoras aan de top. Het werd complete samenleving waarvan de kern van volgelingen bekend stond als ‘Mathematikoi’, priesters van de wiskunde. Deze Mathematikoi leefden permanent in deze samenleving,
In Croton creërde hij zijn 'Pythagorese Samenleving' nadat hij Samos opnieuw verlaten had.
mochten geen persoonlijke bezittingen hebben en waren allemaal vegetariër. Zij kregen hun opleiding uitsluitend van Pythagoras zelf en onder zeer strenge regels.

De tweede laag van de samenleving (na de kernlaag) waren de Akousmatikoi. Deze groep stond op verschillende manieren verder van Pythagoras af. Ze woonden in hun eigen huizen en kwamen slechts overdag naar de samenleving.

Pythagoras en zijn binnenste cirkel (de kern) geloofden dat menselijke zielen na de dood naar de organen van andere wezens konden ‘emigreren’. Omdat het volgens hen mogelijk was dat een dier een menselijke ziel zou kunnen hebben, zagen zij het eten van dieren als kannibalisme. De buitenste cirkel daarentegen was niet beperkt tot een vegetarisch dieet.

Pythagoras streefde harmonie en reinheid van de ziel na, wat volgens hem bevorderd kon worden door onder andere de kennis van getalverhoudingen. Deze verhoudingen beheersen volgens zijn leer ook het heelal, op dezelfde manier zoals ze bijvoorbeeld ook terug te vinden zijn in de muziek. Helaas is er vandaag de dag, mede dankzij het geheime karakter van deze school, niets tot nauwelijks nog iets overgebleven van het werk en de leer van de Pythagorese samenleving.
Deel 4 – Onsterfelijkheid
Voor Pythagoras hadden alle cijfers, nummers en getallen een spirituele betekenis; hij geloofde dat alle dingen uit nummers bestaan. De bekendste stelling die aan Pythagoras wordt toegeschreven en is voorzien van zijn naam, a² + b² = c² is waarschijnlijk niet door hem zelf ontdekt. Uit de historie blijkt dat het de Babyloniërs waren die zich 1000 jaar eerder realiseerden wat de relaties waren tussen de zijden van een rechthoekige driehoek. Desondanks was het Pythagoras die als eerste het rechtstreekse bewijs voor de stelling heeft kunnen leveren.

Standbeeld op de korte pier in Pythagórion
Naast zijn belangrijke bijdragen aan de wiskunde, filosofie en muziek (Pythagorese stemming), was Pythagoras essentieel voor de grondlegging van de huidige astronomie. Hij ontdekte dat de maan geneigd was om de evenaar van de aarde te draaien en hij ontdekte de planeet Venus, die hij Hespéros en Phosphórus noemde. Later was het Arístarchos van Samos, een latere bekende Samioot (2e eeuw v.C.), die verdere ontdekkingen deed vanuit de astronomische leer van Pythagoras.

Rond 508 voor Christus moest Pythagoras echter weer op de vlucht, ditmaal voor een rijk en machtig nobelman uit Croton, Cylon. Deze nobele uit Croton deed alles wat hij kon om opgenomen te worden in de Pythagorese Samenleving en benaderde de leider zelf. Ondanks Cylon’s status, bleek hij ook gewelddadig en corrupt te zijn en werd daarom door Pythagoras geweigerd. In zijn blinde furie zwoor Cylon vervolgens de gehele samenleving te vervolgen, wat Pythagoras noodgedwongen naar Metapontum (Italië) deed vluchten. Velen zeggen dat hij daar is overleden of zelfmoord pleegde. Anderen zeggen dat het om een minieme aanval van Cylon ging en dat Pythagoras korte tijd later terugkeerde naar Croton. Weer andere bronnen beweren dat Pythagoras zijn leer persoonlijk zou hebben overgebracht op Empedoclés, een Griekse filosoof (490-430 v.C.), wat hem de bewonderens- waardige leeftijd van ten minste 100 jaar zou geven. De absolute waarheid ligt nog altijd in het midden.
“Reason is Immortal,
All Else Mortal”

– Πυθαγόρας (569 – … π.Χ.)

Pythagoras van Samos
Helaas is de exacte sterfdatum en de plaats waar hij gestorven is verloren gegaan in de geschiedenis, maar de invloed die hij had op deze geschiedenis weerklinkt vandaag de dag nog steeds.


*Nieuw* Check in locaties via Samos Magazine

Samos Magazine on Foursquare6 nieuwe locatie-lijsten!

Like us on Foursquare